The Turkish Online Journal of Educational Technology - TOJET October 2005 ISSN: 1303-6521 Volume 4, Issue 4, Article 9

3-18 YAŞ GRUBU ÇOCUK VE GENÇLERİN İNTERAKTİF İLETİŞİM ARAÇLARINI KULLANMA ALIŞKANLIKLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

 Doç. Dr. Yaşare AKTAŞ ARNAS

Çukurova Üniversitesi Eğitim Fak. 

ÖZET:

Bu çalışmanın amacı 3-18 yaş grubundaki çocukların televizyon, bilgisayar ve internet kullanma alışkanlıklarının incelenmesidir. Araştırmanının örneklemini 3-18 yaş grubundan 933 çocuk oluşturmuştur.  

Sonuçlar incelendiğinde ailelerin her birinin evinde bir televizyon olduğu ve yarısının evinde iki ve daha fazla televizyon olduğu ve ailelerin %35.7’sinin evinde bilgisayar, %21.7’sinin evinde internet bulunduğu belirlenmiştir. Çocukların 3/1’inin  odasında televizyon olduğu ve çocukların %85.3’ünün televizyon izlerken bir şeyler yiyip içtiği,  %10.1’ inin ödev yaptığı, %4’ünün kitap okuduğu bulunmuştur.  

Evlerinde bilgisayar bulunan ailelerin %21.3’ünde bilgisayarın çocuğun odasında bulunduğu ve eve bilgisayarın daha çok çocukların okul ödevlerini yapması (ders çalışmak) amacı ile alındığı saptanmıştır. Ancak çocukların sadece %19.7’sinin bilgisayarı okul ödevleri için bilgi toplamak ve ödev yapmak için kullandıkları belirlenirken, %7.8’inin internet sitelerine girmek, %13.6’sının eğlenmek, %5.7’sinin chat yapmak, %22.6’sının oyun oynamak amacı ile kullandıkları görülmüştür. Ayrıca çocukların %45.4’ünün zaman zaman internet kafelere gittikleri belirlenmiştir.

Anahtar sözcükler: bilgisayar, internet, bilgisayar oynuları, internet oyunları,internet kafe 

ABSTRACT:

The purpose of this study was to investigate chidrens’ usage habits of computer, internet and television. The sample of this study consisted of 933 children ages through 3 to 18. The result of this study reveals that each family has a television in their home. Furthermore half of the sample has two or more television in their home. %35.7 of these families also have computer and %21.7 of them also have an internet connection in their home. Moreover one third of the children in this sample indicates that they have television in their room. The results  also concluded that %85.3 children are eating, %10.1 children are doing their homework and %4 children are reading books  while they are watching television. %21.3 families who have a computer in their home state that their computers located in their children’s room. They indicated that purpose of having computer were mainly childrens’ study and their homeworks. Yet  only %19.7 of them state that the children use computers for study purpose or homeworks. Furthermore %7.8 of them use computer for internet sites, %13.6 of them use for fun, %5.7 of them use for chat and %22.6 of them use for games. In addition to that %45.4 of the children indicates that they are also visiting internet cafes.

 Key words: computer,  internet, computer games, video games, internet cafe 

Yaklaşık 50 yıl öncesinde çocuk ve gençlerin hayatında gazeteler ve radyo istasyonları gibi kitle iletişim araçları önemli bir yer tutarken, bugün bilgisayar, internet, gibi ileri teknoloji içeren iletişim araçları önemli bir yer tutmaktadır. Tüm bu iletişim araçlarının seçimi, kullanma süresi, kullanma zamanı ve ebeveyn ve öğretmen rehberliğine bağlı olarak çocuk ve gençlerin inanış, tutum, ve davranışlarını ebeveynler, okul ve öğretmenlerden daha fazla etkileyebilmektedir (Roberts ve ark., 1999). Kısacası son yıllarda çocukların ve gençlerin etrafının saran kitle iletişim çevresi hızla değişmiştir. 

Bugün gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde her evde kitle iletişim araçlarından bir çoğu bulunmaktadır ve çocuk ve gençlerin yaşamında özelikle bilgisayar ve internet önemli bir yer tutmaktadır. Örneğin, ABD’de yapılan bir çalışmada 2-17 yaş grubundaki çocukların %70’inin evinde bilgisayar, %52’sinin evinde internet bulunduğunu saptanmıştır. Ayrıca 1999 ve 2000 yılları arasında ABD.’deki ailelerin evlerinde bulunan bilgisayar oranının %2 (%68’den %70’e) ve internetin %11 (%41’den %52’ye) arttığı görülmüştür (Woordard ve Gridina, 2000).  

Becker (2000) tarafından yapılan bir başka araştırmada da çocuk ve gençlerin %57’sinin evinde bir bilgisayar bulunduğu, çocukların çoğunun bilgisayarı oyun oynamak amacı ile kullandığı ve 1997-98 yılları arasında internetti ev ödevleri için araştırma yapmak amacı ile kullanım azalırken, e-mail amacı ile kullanımın arttığı saptanmıştır. 

Yapılan çalışmalar günümüzde çocuk ve gençlerin televizyon, video, bilgisayar, internet, sinema, radyo, teyp, video oyunları gibi kitle iletişim araçlarının karşısında günde 4-5 saatten daha fazla zaman geçirdiklerini göstermektedir (Taras ve ark., 1990; Bernard-Bonnin ve ark., 1991; Woodard ve Gridina, 2000).  Bu süre uyku haricinde diğer aktivitelere harcanan süreden daha fazla bir süredir ve bu araçlar etkileşimli olarak kullanıldığında, bu süre 8 saate kadar çıkabilmektedir (Akt: Bar-on ve Broughton, 2001).  

Bilgisayarlar ve internet gibi araçlar çocuk ve gençlerin öğrenmeleri için onlara gelişimsel olarak uygun  ve sınırsız bir çevre sağlarken (Specht ve ark. 2002), bazen de çocuklar ve gençler bu araçlar aracılığı  ile olumsuz cinsel bilgiler, şiddet davranışları, alkol ve sigara alışkanlıkları, kumar, sağlıksız beslenme alışkanlıkları gibi istenilmeyen alışkanlıklar edinebilirler (Anderson ve Dill,2000; Bar-on ve Broughton, 2001; Cantor, 2000; Gill, 2001;;Klein, ve ark., 1993; Strasburger ve Donnerstein, 1999). Özellikle bilgisayar önünde uzun süreler harcanması gelişim çağında olan çocuklarda duruş ve oturuş pozisyonlarına bağlı olarak iskelet-kas sisteminde hasarlara, görme problemlerine, elekromanyetik radyosyon problemlerine, yaratıcı ve zihinsel gelişim risklerine, dil becerilerinde gerilemeye ve bazı çocuklarda epilepsi nöbetlerine (Dertouzos, 2005), ayrıca  okumaya dayalı akademik başarıda düşmeye, beyin gelişiminde problemlere (Healy, 1998), sosyal gelişimde olumsuzluklara da neden olabilmektedir (Wartella ve ark., 2002). Bu nedenle son yıllarda çocuk ve gençlerin çevrelerini saran elektronik araçlarının yaygınlığı kadar onlar üzerinde bu araçlarının etkileri ile ilgili  kaygılar da giderek artmaktadır.  

Bu nedenle çocuk ve gençlerin bilgisayar ve internet gibi araçları kullanma alışkanlıklarının incelenmesi önemli bir konudur. Bu nedenle bu çalışma erken dönemde çocukların televizyon, bilgisayar ve video oyunlarını kullanma alışkanlıklarını belirlemek amacı ile planlanmıştır.

YÖNTEM

Örneklem

Araştırmanın evrenini Adana ilindeki İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı beş bağımsız anaokulunun velileri ile  iki  ilköğretim okulu ve iki liseye devam eden çocuk ve gençler oluşturmuştur. Bu amaçla araştırma kapsamına bu okullara devam eden çocuk ve gençlerden tesadüfi örneklem yöntemi ile seçilen 933 kişi alınmıştır. Araştırma kapsamına alınan çocuk ve gençlerin 254’ü 3-6 yaş grubu , 287’si 7-10 yaş grubu, 203’ü 11-13 yaş grubu,  ve 189’u 14-18 yaş grubundaydı. Örneklemin %49.2’si kız (459) ve %50.8’i de erkeklerden (474 ) oluşmaktaydı. 

3-8 yaş grubundaki çocuklara ilişkin veriler anne-babalara gönderiler anketler ile elde edilmiş olup, 9-18 yaş grubu çocuklara ilişkin veriler ise çocukların okullarında araştırıcı tarafından çocuklardan anket formlarını doldurmaları istenerek elde edilmiştir.  

Veri Toplama Aracı

Araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılan anket formu önceki çalışmalar ve literatür dikkate alınarak araştırıcı tarafından geliştirilmiştir. Anket formu üç bölümden oluşmaktadır. Formun birinci bölümünde çocuk ve aileye ilişkin toplam 11 soru bulunmaktadır. Formun ikinci bölümünde kitle iletişim araçlarının  evde ve çocuğun odasındaki varlığına ilişkin sorular, formun üçüncü ve son bölümünde ise ailenin ve çocuğun interaktif iletişim araçlarını kullanma alışkanlıklarına ilişkin sorular yer almaktadır.  

Verilerin Analizi

Veri toplamak amacı ile toplam 1250 ebeveyn ve çocuğa ulaşılmış olup, ancak bazı ailelerden anketler geri gelmemiş, bazıları tarafından  ise anket eksik ve yanlış doldurulmuştur. Bu durumda olan anketler elenmiş ve toplam 933 anket değerlendirmeye alınmıştır. Geçerli sayılan anket formundaki veriler bilgisayara aktarılmış ve verilerin analizi SPSS 10.0 programında yapılmıştır. 

Çocukların kitle iletişim araçlarını kullanmalarına ilişkin veriler Khi-Kare yöntemleri kullanılarak, çocukların bir günde bilgisayar ve internete ayırdıkları sürelere ilişkin veriler ise Varyans Analizi yönteme ile analiz edilmiştir. Kitle iletişim araçlarının evde ve çocuğun odasında bulunmasına ilişkin veriler ise yüzde frekans olarak değerlendirilmiştir.  

BULGULAR VE TARTIŞMA

3-18 yaş grubu çocukların kitle iletişim araçlarını kullanma alışkanlıklarının belirlenmesi acıyla planlan araştırmanın,verileri analiz edilmiş ve veriler aşağıda tablolar halinde sunulmuştur.  

Araştırma sonuçlarını incelediğimizde ailelerin her birinin evinde bir televizyon bulunduğu ve  yarıya yakınının  evinde iki ve daha fazla televizyon  bulunduğu bulunmuştur. Ayrıca ailelerin %36.7’sinin evinde bilgisayar, %21.7’sinde internet bağlantısı, %55.1’inde vcd veya dvd,  %30.5’inde video, %45.9’unda kablolu televizyon, %84.5’inde radyo, %86.3’ünde kaset çalar (teyp), %31.9’unda video oyun aleti bulunduğu saptanmıştır.   

Tablo 1:  Yaşa göre Çocukların Odasında Bulunan Kitle İletişim Araçlarının Dağılımları 

Genel olarak incelediğimizde çocukları odasında en yaygın olarak bulunan araçların  %52.1 ile kütüphane, %35.2 ile teyp (kaset çalar), %34.7 ile radyo ve %33.3 ile televizyon olduğu belirlenmiştir.  

Woodard ve Gridina (2000) da 2-17 yaş grubundaki çocukların odalarında en yaygın olarak bulunan kitle iletişim araçlarının kütüphane, kaset çalar ve televizyon olduğunu saptamıştır.  

Tablo incelendiğinde, 7-10 yaş grubundaki çocukların %31.5’inin odasında televizyon bulunurken, 3-6 yaş grubu çocukların %24.4’ünün, 11-13 yaş grubu çocukların %22.5’inin ve 14-18 yaş grubu çocukların %21.5’inin odasında televizyon olduğu saptanmıştır. Genel olarak baktığımızda, 11-13 yaş grubu çocukların odasında bilgisayar ve internet bağlantısı, 14-18 yaş grubu çocukların odasında radyo, kaset çalar ve telefon ve 7-10 yaş grubu çocukları odasında video oyun aletleri ve kütüphanenin diğer yaş gruplarına oranla daha fazla bulunduğu belirlenmiştir. 

Roberts ve arkadaşları tarafından 2-18 yaş grubu çocuklar üzerinde yapılan bir çalışma da bizim bulgularımızla paralel bulgular göstermektedir.  Araştırmaya göre 14-18 yaş grubundaki çocukların odasında radyo, kaset çalar, CD çalar ve internet diğer yaş gruplarına oranla daha fazla bulunurken, 8-13 yaş grubu çocukların odasında bilgisayar ve kablolu televizyonun daha fazla olduğu bulunmuştur (Roberts ve ark., 1999).  

Sonuçlardan da görüleceği gibi televizyon her yaş grubundaki çocuğun odasında bulunan bir alettir. Oysaki bu kitle iletişim aracının her yaştaki çocuğun  odasında bulunması ve kolay ulaşılabilir olması, ailelerin gözetimi dışında kullanılması nedeniyle çocukların yaş ve gelişim düzeylerine göre bazı tehlikeler oluşturabilmektedir. Özellikle okul öncesi dönemdeki çocuklar hayal ile gerçeği ayırt edememeleri nedeniyle televizyonda gördüklerinden daha fazla etkilenmektedirler. Bu nedenle özellikle okul öncesi dönemdeki çocukların  denetimsiz ve yalnız başlarına televizyon izlemeleri istenmeyen durumlara neden olabileceği için, sağlıklı değildir. 

Grafik 1. Çocukların Yaşlarına Göre Bilgisayar, İnternet, Bilgisayar Oyunları Oynama ve Video Oyunlarına Harcadıkları Süreler

Çocukların evde günde ortalama olarak bilgisayar kullanmaya 18 dakika, internek kullanmaya 7 dakika,bilgisayar oyunlarına 14 dakika ve video oyunlarına 10 dakika zaman ayırdıkları saptanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, yaş ile  bilgisayar kullanma F(3,929)=.000 p<0.01, internet kullanma F(3,929)=.000 p<0.01, bilgisayar oyunlarına F(3,929)=.000 p<0.01 arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu bulunurken, yaş ile video oyunlarına ayrılan süre arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır F(3,929)=.17 p>0.05. Çocukların yaşları arttıkça bilgisayar kullanma, internet kullanma ve bilgisayar oyunlarına  ayırdıkları sürelerinde arttığı bulunmuştur. Ancak 7-10 yaş grubundaki çocukların video oyunlarına diğer yaş gruplarından daha fazla zaman ayırırken 14-18 yaş grubundaki çocukların bu etkinliğe diğer yaş gruplarına oranla bu etkinliğe daha az süre ayrıldığı bulunmuştur. Bununla birlikte 11-13 ve 14-18 yaş grubundaki çocuklar  ise bilgisayar kullanma ve bilgisayar oyunları oynamaya diğer etkinliklerden daha fazla zaman ayırmaktadırlar.

Roberts ve arkadaşları da (1999) çocukların ortalama olarak bilgisayar kullanmaya ve video oyunlarına günde 20’şer  dakika, bilgisayar oyunlarına 10 dakika ve internete 10 dakika  zaman ayırdıklarını ve yaş ile her etkinliklere ayrılan sürenin de arttığını saptamıştır. Ayrıca 14-18 yaş grubundaki gençlerin diğer yaş gruplarına oranla bilgisayara daha fazla zaman harcadıkları belirlenmiştir.

Grafik 2. Çocukların Yaşlarına Göre Haftaiçi ve Haftasonu Bilgisayar ve İntermet Kullanmaya Harcadıkları Süreler 

Grafik 2’de görüleceği çocuklar hem bilgisayar kullanmaya hem de internet kullanmaya hafta sonu hfta içinden daha fazla zaman ayırmaktadırlar. Ancak 3-6 yaş grubundaki çocukların internet kullanmaya hiç zaman ayırmadıkları belirlenmiştir. 

Çocukların bu etkinliklere hafta sonu hafta içine oranla daha fazla zaman ayırmaları ailelerin ev ödevlerini aksatmaları kaygısı ile çocuklarına bu konuda kısıtlama getirmeleri ile açıklanabilir.

Tablo 2: Çocukların Yaşlarına Göre Bilgisayar ve İnternet Kullanma  Alışkanlıklarının Dağılımları