The Turkish Online Journal of Educational Technology - TOJET January 2005 ISSN: 1303-6521 Volume 4, Issue 1, Article 21

ÖĞRETİM ELEMANLARININ BİLGİSAYAR PROGRAMLARINI VE İNTERNETİ BİLME VE KULLANMA AMAÇLARI (PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ)

Sadettin SARI

Yrd. Doç. Dr., Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, 20020 İncilipınar DENİZLİ

ssari@pamukkale.edu.tr, http://ssari.pamukkale.edu.tr

Ali Rıza ERDEM

Yrd. Doç. Dr., Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü , 20020 İncilipınar DENİZLİ

arerdem@pamukkale.edu.tr, http://arerdem.pamukkale.edu.tr 

GİRİŞ

İçinde bulunduğumuz çağ “bilgi” çağı olarak adlandırılmaktadır. Teknolojik gelişmeleri takip etmekte zorlandığımız bir dönemi yaşıyoruz. Değişimin hızı baş döndürücü, getirdiği yenilikler mucizevidir. Sir Francis Bacon bir zamanlar, "Bilginin kendisi bir güçtür" demiştir. Toplumlar sahip oldukları bilgi birikimleri kadar güçlüdür. “Bilgi” hidrojen bombasından yapay kalbe kadar değişik binlerce alanda hayatımıza girmiştir.  1980’lerin 20 megabyte’lık büyük sabit bellekleri, 1990’larda gigabyte’lık kapasitelere ulaşmıştır. İyon ışınları yoluyla micro işleme yöntemleriyle gelecek teknolojileri 21. yüzyılda her santime yaklaşık 200 terabyte’lık depolama kapasiteleri olan muazzam gelişmelere imkan hazırlamaktadır. Milli kütüphanedeki tüm bilgiler ve daha 100 katını 500 bin TL’lik bir disk alanına kaydetmek mümkün olacaktır. Dahası, organik bellekler üzerinde yapılan çalışmalar sınırsız kapasiteler yaratacaktır.  Bu çağ her insana istediği miktarda bilgiyi, mikronlarla ifade edilen zaman dilimlerinde, her yerde ve her zaman erişilebilir hale getirmiştir.¹ Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde bilginin iletilmesi, paylaşılması ve sunumu her geçen gün büyük bir hız ve gelişmeyle devam etmektedir. Gün geçtikçe daha fazla işlem kapasitesine sahip bilgisayarlar ve artan ihtiyaçlar paralelinde çeşitli yan donanımlar üretilmektedir.² Teknolojinin iletişim ve bilişim alanının her santimi için yenilikler getirmiş olmasına rağmen toplumların belki de en hayati işlevi olan eğitim alanında kullanılmaları son derece sınırlıdır. 

BİLGİSAYAR PROGRAMLARI VE İNTERNET

Üniversite öğrencileri meslek edinmek için aldıkları ön lisans, lisans düzeyinde aldıkları hizmet öncesi  eğitimde bilgisayar programlarından ve internetten  kullanma bilgileri düzeyinde çeşitli amaçlarla kullanmaktadırlar.Bilgisayar programlarından en çok kullanılanı ise Microsoft Office programıdır. Bu programdaki uygulamalar şunlardır:    

vRapor  veya ödev hazırlamaya yarayan kelime işlem programları (Word)

vSunum programları yoluyla asetat yada bilgisayar yoluyla sunum hazırlanması ( Power Point sunumları)

vKayıtları düzenlemek ve saklamak için veri tabanı programlarının kullanılması ( Access)

vHesap tablolarının  sayısal bilgileri tutmakta , hesaplama yapmakta veya grafik oluşturmada  kullanılması (Excel) 

En çok kullanılanı işletim sistemi Microsoft Windows’tur. Eğitimde çeşitli amaçlarla yazılımlar kullanılmaktadır. Temel istatistiki işlemleri yapabilmek için kullanılan program ise SPSS ve SAS programıdır. 

İNTERNET  büyüklüğü, markası, işletim sistemi,yazılımları ne olursa olsun  binlerce, milyonlarca bilgisayarın ve kullanıcının buluştuğu  bir “buluşma noktası”dır. Bu buluşma noktasına erişen  her kimse istediği  bilgiyi ,görüntüyü veya sesi elde edebilmekte  ve birbirlerine ileti veya mektup gönderebilmektedir. İnternetin sağladığı olanaklar ise şunlardır: 

vWEB sayfası (www-world wide web)

vArama motorları ile araştırma

vElektronik posta (e-mail)

vDosya transfer protokolü( ftp-file transfer protocol)

vHaber grupları (Netnews)

vİnternet yoluyla da etkileşimli eğitim 

Gürol ve Sevindik’in Fırat Üniversitesi’nde görev yapan öğretim elemanlarının interneti kullanma düzeyleri ile görüşleri konulu araştırmasının sonuçlarına göre: ³

v                  Öğretim elemanlarının eğitimde internetin kullanımına ilişkin görüşler olumlu bir sonucu göstermektedir.

v                  Öğretim elemanlarının tamamına yakını erkektir; tamamına yakınının bürosunda bilgisayar bulunmaktadır; çoğunluğunun idari görevi bulunmamaktadır; yarısına yakını öğretim üyesidir; Çoğunluğu ortalama üç yıldır internete bağlanmaktadır; çoğunluğu günde 1-4 arası internete bağlanmaktadır

v                  Öğretim elemanların çoğunluğu, sırasıyla interneti akademik araştırmalar, e-mail ve medyayı takip etmek için kullanmaktadır.

v                  Öğretim elemanları en çok e-mail, internetten dosya transferi ve bu dosyaları kullanmayı bilmektedir. En çok da web sayfası oluşturmayı bilmemektedirler. Bununla birlikte, öğretim elemanların bir kısmı interneti iyi kullanırken, bir kısmı da hiç bilmemektedir.

v                  İnternetin teknik terimlerine ilişkin olarak öğretim elemanları en çok mail, arama motorları ve download kavramlarını bilmektedirler. Bununla birlikte, öğretim elemanların bir kısmı terimleri iyi düzeyde bilirken, bir kısmı da hiç bilmemektedir.

v                  Öğretim elemanları en çok sohbet yapmakta uzman iken, en çok da web tasarımı konusunda eğitime ihtiyaç duymaktadırlar.

v                  Öğretim elemanlarının çoğunluğu internetin eğitimde kullanımına ilişkin görüşlere katılım göstermişlerdir. 

Problem Cümlesi

Araştırmada ele alınan problem “Öğretim Elemanlarının Bilgisayar Programlarını ve İnterneti Bilme ve Kullanma Amaçları (Pamukkale Üniversitesi Örneği)” dır. Bu çerçevede ele alınan alt problemler ise şunlardır.

1.                    Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının

a.                                            Bilgisayar programlarını bilme düzeyi

b.                                           Bilgisayar programlarını kullanma amaçları

2.                    Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının

a.                                            İnterneti bilme düzeyi

b.                                           İnterneti kullanma amaçları 

YÖNTEM

Bu araştırma Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının bilgisayar ve interneti kullanma düzeyleri ve amaçlarının ne olduğunu belirlemeye yönelik bir araştırma olduğu için “betimsel” bir araştırmadır. Bu araştırmada durum tespiti yapılmıştır. 

Evren ve Örneklem

Araştırma yapılan konuda evreni Pamukkale Üniversitesinde görev yapan öğretim elemanları oluşturmaktadır. Evrende toplamda 31 Mart 2003 itibarıyla 1171 öğretim elemanı bulunmaktadır.  

Tablo 1 Evrendekilerin Listesi

Evrendekilerin tamamına erişmek mümkün olmadığından evreni temsil eden örneklem seçilerek veriler bu örneklemden toplanmıştır. Evrenden seçilen örneklem .5 manidarlık düzeyi esas alınarak seçilmiştir.  Birimlerdeki  öğretim elemanı sayısının %25’i random yoluyla seçilerek örnekleme alınmıştır.  

Tablo 2 Örneklemlerin Listesi  

Verilerin Toplanması

Araştırmada elde edilen veriler geliştirilen anket aracılığıyla toplanmıştır. Anket ODTUde  YÖK /Dünya Bankası Milli Eğitimi Geliştirme Projesi çerçevesinde eğitim fakülteleri “Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Bölümü” ne öğretim üyesi yetiştirme amacıyla  düzenlenen “Eğiticilerin Eğitimi Sertifika Programı” nda kullanılan dokümanlardan yararlanılarak geliştirilmiştir. Anket genel bilgiler hariç 4 bölümden oluşmaktadır. 

Anket soruları 4 seçeneklidir. Bilgisayar ve internet kullanımını bilme düzeyi ile ilgili anket sorularının seçenekleri şunlardır: 

� Aşina Değilim - Öyle bir işlevin var olduğunu bilmiyorsunuz veya biliyor olsanız bile nasıl yapılacağı konusunda bir bilginiz yok.

? Biraz Aşinayım - Öyle bir işlevin var olduğunu biliyorsunuz, bir kaç kere yaptınız veya birisini yaparken gördünüz ve o işlevi kullanmaya ihtiyacınız olursa onu "çözebileceğiniz/yapabileceğiniz" konusunda kendinize güveniyorsunuz. Bunu yaparken "yardım" menüsüne veya sizi "yönlendirecek" birine ihtiyacınız olabilir.

? Biraz Biliyorum - İşlev(ler)i daha önce kullandınız ve bazen hata yapsanız bile, dışarıdan yardım almadan yapabilirsiniz. Yanlış yapsanız bile, deneme-yanılma yoluyla "çözebileceğinizi/yapabileceğinizi" biliyorsunuz.

? Biliyorum - İşlev(ler)i hiçbir sorunla karşılaşmadan çabukça yapabiliyorsunuz ve başka birine söz konusu işlevi yerine getirmede yardımcı olabilirsiniz. 

Bilgisayar ve internet kullanma amaçları ile ilgili anket sorularının seçenekleri şunlardır:

�  Bazen: haftada bir kereden az;

?  Sıklıkla: haftada en az bir kere, ancak günlük olarak değil;

? Günlük: günde yaklaşık bir kere;

? Günlük+: günde bir kereden fazla.

Anket oluşturulurken uzman görüşünden yararlanılmıştır. Ayrıca pilot uygulama yapılarak anket sorularının anlaşılırlığı istatistiki olarak gözden geçirilmiştir. Örneklem grubuna uygulanan anketin SPSS ile yapılan alfa güvenilirlik düzeyi . 97 dir.  

Verilerin çözümlenmesi

Uygulanan anket optik okuyucu formu şeklinde düzenlenmiştir. Optik anket formları doldurulduktan sonra  optik okuyucu tarafından okunmuş ve elde edilen sonuçlar SPSS programı kullanılarak çözümlenmiştir. Alt problemlere cevap aramak için  

v                  Frekans

v                  Yüzde

v                  Aritmetik ortalama kullanılmıştır. 

Çözümlenen veriler geliştirilen yeni bir ölçekle yorumlanmıştır. Yeni ölçekle anketteki süreksiz seçenekler sürekli hale getirilmiştir.Anketteki seçenek aralık sayısı seçenek sayısına bölünmüştür.

                3:4=0.75

Çıkan sayı  seçeneklere ilave edilerek yeni ölçek geliştirilmiş ve sonuçlar buna göre yorumlanmıştır. Buna göre bilgisayar ve internet kullanımını bilme düzeyi ile ilgili anket sorularının sonuçları aşağıdaki gibi yorumlanmıştır.  

                1.00-1.75 Aşina Değilim

                1.76-2.50 Biraz Aşinayım

                2.51-3.25 Biraz Biliyorum

                3.26-4.00 Biliyorum

Bilgisayar ve internet kullanma amaçları ile ilgili anket sorularının sonuçları aşağıdaki gibi yorumlanmıştır.

1.00-1.75 Bazen:

                1.76-2.50 Sıklıkla

                2.51-3.25 Günlük

                3.26-4.00 Günlük+ 

BULGULAR VE YORUM

Araştırmanın bulguları genel bilgiler ve araştırmada ele alınan alt problemlere gör3e düzenlenmiş ve yorumlanmıştır. 

Genel bilgiler

Örnekleme alınan 294 deneğin 110’u kadın , 184’ü erkektir.  

Tablo 3 Örneklemdekilerin Cinsiyete Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin 16’sı profesör, 19’u doçent, 64’ü yardımcı doçent, 54’ü öğretim görevlisi, 12’si okutman, 7’si uzman ve 122’si araştırma görevlisidir.

Tablo 4 Örneklemdekilerin Unvana Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin 251’ fakültelerde, 16’sı yüksekokullarda, 10’  meslek yüksekokullarında, 1’i enstitüde, 16’sı ortak zorunlu dersler biriminde görev yapmaktadır.

Tablo 5 Örneklemdekilerin Görev Yerlerine Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin 123’ü lisans, 62’si yüksek lisans, 97 ‘si doktora, 11’i post-doktora mezunudur. 1’i cevap vermemiştir.

Tablo 6 Örneklemdekilerin Mezuniyetlerine Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin, 4’nün bilgisayarı yok, 44’nün evde bilgisayarı var, 51’nin üniversitede sadece kendi kullanımında bilgisayarı var, 35’i üniversitede bilgisayarı ortak olarak kullanmaktadır, 1’i internet-kafedeki bilgisayarlardan yararlanmaktadır, 84’ünün hem evde hem de üniversitede sadece kendi kullanımında bilgisayarı vardır, 64’nün hem evde hem de üniversitede ortak kullandığı bilgisayarı var, 2’si üniversitede  ortak ve internet kafelerdeki bilgisayarları kullanmaktadır, 4’nün hem evde, hem üniversitede kendi kullanımında hem de üniversitede ortak kullanımda olan bilgisayarları kullanmaktadır, 1’i de hem evde, hem üniversitede ortak kullanımda hem de internet kafelerdeki bilgisayarlardan yararlanmaktadır. 4’ü cevap vermemiştir. 

Tablo 7 Örneklemdekilerin Bilgisayardan Yararlanmaya Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin, 9’unun bilgisayar programlarını kullanma hakkında hiçbir bilgisi yok, 225’i bilgisayar programlarını kullanabilmeyi kendi kendine öğrenmiş, 49’u bilgisayar programlarını kullanabilme konusunda temel düzeyde kurs almış, 11’i bilgisayar programlarını kullanabilme konusunda ileri düzeyde kurs almıştır.

Tablo 8 Örneklemdekilerin Bilgisayar  Programlarını Kullanmayı Öğrenme Durumuna Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin 5’i internete bağlanmamaktadır, 40’ı internete evinden  , 141’i internete üniversiteden, 1’i internet kafalerden, 101’i internete hem evinden hem de üniversiteden, 5’i internete hem evinden hem üniversiteden hem de internet kafelerden, 1’i internete hem üniversiteden hem de internet kafelerden bağlanmaktadır.

Tablo 9 Örneklemdekilerin İnternete Bağlandığı Yere Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin 28’i internete 1 yıldır, 52’si 2 yıldır, 52’si 3 yıldır, 60’ı 4 yıldır, 98’si 5+ yıl internete bağlanmaktadır. 4’ü cevap vermemiştir.

Tablo 10 Örneklemdekilerin İnternete Bağlandığı Yıla Göre Dağılımı

Örnekleme alınan 294 deneğin 75’i günde ortalama internete 1 saatten az, 132’si 1-2 saat arası, 23’ü 3-4 saat arası, 40’ı 5-6 saat arası, 18’i 7 + saat bağlanmaktadır.6’sı cevap vermemiştir.

Tablo 11 Örneklemdekilerin Günde Ortalama İnternete Bağlandığı Süreye Göre Dağılımı

Alt Problemlere İlişkin Bulgular

Araştırmada ele alınan alt problemlere ilişkin bulgular ve yorumu aşağıda verilmiştir.  

1.                                                      Alt Probleme İlişkin Bulgular

Araştırmada ele alınan birinci alt problem Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının

a.                                            Bilgisayar programlarını bilme düzeyi

b.                                           Bilgisayar programlarını kullanma amaçlarıdır.

Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının yaygın olarak kullandıkları bilgisayar programlarından Microsoft Ofis (Word, Access, Excell, PowerPoint), işletim sistemleri, eğitim yazılımları ve istatistik programlarını bilme düzeylerine ilişkin bulgular tablo 12 da gösterilmiştir. 

Tablo 12 Pamukkale Üniversitesi Öğretim Elemanlarının Bilgisayar Programlarını Bilme Düzeyleri 

Word

Accsess

Excell

PowerPoint

İşletim Sistemleri

Eğitim Yazılımları

İstatistik Programları

Tabloya göre Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanları

v                  Ofis programlarından Wordu bilmekte ve yaygın olarak kullanmaktadır. Access, Excell ve PowerPoint programlarını biraz bilmekte ve dışarıdan yardım almadan kullanmaktadır. 

v                  İşletim sistemlerini ve eğitim yazılımlarını biraz bilmekte ve dışarıdan yardım almadan kullanmaktadır.

v                  İstatistik programlarına biraz aşinadırlar ve yardım menüsüne/kullanımda yönlendirecek birine ihtiyaç duymaktadır.

Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının yaygın olarak kullandıkları bilgisayar programlarından Microsoft Ofis, işletim sistemleri ve istatistik programlarını kullanma amaçlarına ilişkin bulgular tablo 13 de gösterilmiştir.

Tablo 13 Pamukkale Üniversitesi Öğretim Elemanlarının Bilgisayar Programlarını Kullanma Amaçları

Tabloya göre Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanları bilgisayar programlarını

v                  Internet’te araştırma için her gün kullanmaktadır.

v                  Alıştırma/uygulama, ölçme/değerlendirme, telekomünikasyon ve diğer öğretimsel amaçlar için haftada en az bir kere kullanmaktadır.

v                  Sunum/gösterim (demo) yapmak, masaüstü yayıncılık, bire-bir öğretim, web sayfası oluşturma amaçları için haftada bir kere bile kullanmamaktadır. 

2.                                                      Alt Probleme İlişkin Bulgular

Araştırmada ele alınan birinci alt problem Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının 

a.                                                                               İnterneti bilme düzeyi

b.                                                                              İnterneti kullanma amaçlarıdır.

Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının interneti bilme düzeylerine ilişkin bulgular tablo 14 de gösterilmiştir. 

Tablo 14 Pamukkale Üniversitesi Öğretim Elemanlarının İnterneti Bilme Düzeyleri

Tabloya göre Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanları:

v                  E-posta göndermeyi ve almayı, Internet'ten dosya yüklemeyi ve açmayı, Internete nasıl erişildiğini bilmekte  ve yaygın olarak kullanmaktadır.

v                  Dosya eklemeyi veya FTP (Dosya Transfer Protokolü) yoluyla dosya transfer etmeyi, internet üzerinde canlı-etkileşimli görsel veya işitsel iletişim araçlarını kullanmayı, Bir internet Servis Sağlayıcının (ISP) nasıl seçildiğini, internet araçlarının nasıl kullanıldığını, Göz Gezdirici (Browser) kullanmasını, dosya işlemlerini biraz bilmekte ve dışarıdan yardım almadan kullanmaktadır.

v                  Görsel veya işitsel plug-in'leri yükleyip kullanabilmeye biraz aşinadır  ve yardım menüsüne/kullanımda yönlendirecek birine ihtiyaç duymaktadır.

Pamukkale Üniversitesi öğretim elemanlarının interneti kullanma amaçlarına  ilişkin bulgular tablo 15 de gösterilmiştir. 

Tablo 15 Pamukkale Üniversitesi Öğretim Elemanlarının İnterneti Kullanma Amaçları